Ondernemers zijn zelden alleen. Ze hebben adviseurs, managers, boekhouders, soms een raad van advies. En toch horen we het opvallend vaak: echte tegenspraak is schaars. Veel mensen denken mee. Weinig mensen spreken tegen. Volgens CFO Wim is dat een strategisch risico. “Als niemand je uitdaagt, sluipt tunnelvisie er ongemerkt in. En beslissingen die niet worden getoetst, zijn vaak riskanter dan ondernemers denken.”
CFO Wim Van der Smissen ziet het regelmatig. “Ondernemers krijgen vaak weinig echte tegenspraak. Mensen rondom hen zijn loyaal. Ze geloven in het bedrijf en in de ondernemer. En laten we eerlijk zijn: veel ondernemers zijn uitgesproken persoonlijkheden. Dan moet je stevig in je schoenen staan om tegen te spreken.”
Iedereen is het eens. Of toch niet?
In veel bedrijven ontstaat ongemerkt een patroon. Marketing komt met een ambitieus plan. Sales zet stevige groeidoelstellingen neer. Productie wil investeren in capaciteit. En de ondernemer? Die ziet kansen en wil vooruit. Wie zegt dan: is dit niet te optimistisch? Wat als de markt tegenzit? Wat betekent dit voor onze cashflow?
In grote organisaties is die rol vaak formeel bepaald. Een CFO is daar gewend om plannen te challengen. Is marketing niet te rooskleurig? Is sales niet té ambitieus? Is productie niet te voortvarend? Het is onderdeel van de functie om scenario’s door te rekenen, aannames te toetsen en risico’s zichtbaar te maken. In de kmo ontbreekt die tegenkracht vaak. “Niet omdat medewerkers het niet goed bedoelen, maar omdat ze er te dicht op zitten,” legt Wim uit.
Te diep in het bedrijf
Veel ondernemers hebben hun bedrijf zelf opgebouwd. Ze kennen elke klant, elke medewerker, elke kost. Ze leven dag en nacht in hun onderneming. Dat is hun kracht. Maar het maakt afstand nemen moeilijk. Even boven het bedrijf gaan staan. Niet denken: wat gaan we doen? Maar: wat zijn de alternatieven?
Wim: “Wat ik vaak zie, is dat een ondernemer één duidelijke richting kiest. Dat is logisch. Maar het is mijn rol om te vragen: hebben we ook gekeken naar andere opties? Wat als we het anders aanpakken? Wat gebeurt er als dit scenario niet uitkomt? Dat is geen tegenwerken. Dat is verbreden.”
De kracht van onafhankelijke tegenspraak
Echte tegenspraak draait niet om gelijk krijgen. Het draait om betere besluiten. Een goede sparringpartner doet drie dingen. Ten eerste: alternatieven op tafel leggen. Niet één pad, maar meerdere scenario’s. Ten tweede: betere opties ontdekken. Soms blijkt het oorspronkelijke plan niet het sterkste. Ten derde: het gekozen plan scherper maken. Door risico’s expliciet te benoemen. Door afspraken te maken: als we dit doen, dan doen we dat niet. Door vooraf grenzen te bepalen. Zo verlaag je risico’s en verhoog je de kans op slagen.
“Wij zijn getraind om te challengen,” vervolgt Wim. “Niet om te blokkeren, maar om plannen sterker te maken. Wat betekent een groei van tien procent voor je cashflow? Wat als het twintig procent wordt? Wat als het tegenvalt? Ben je bereid dat risico te dragen?” Dat zijn gesprekken die intern niet altijd vanzelf gevoerd worden.
Maturiteit en ervaring
Volgens Wim vraagt tegenspraak geven om maturiteit. Zeker richting een ondernemer met een duidelijke visie. “Een externe CFO brengt vaak twintig tot dertig jaar ervaring mee. Hij of zij heeft verschillende bedrijven, markten en crisissen gezien. Die bagage maakt het makkelijker om het gesprek aan te gaan: kunnen we dit samen kritisch bekijken?”
Onafhankelijkheid speelt daarin volgens de CFO een sleutelrol. “Een externe sparringpartner heeft geen interne agenda, geen historiek en geen emotionele betrokkenheid bij eerdere keuzes. De focus is helder: het bedrijf toekomstbestendig maken. Juist daardoor ontstaat ruimte voor vragen die anderen niet stellen.”